Жоопкерчиликтүү оюн — бул кумар оюндарынын тобокелдиктерин түшүнүп, өз жүрүм-турумун көзөмөлдөө жана мүмкүн болгон зыянды көз жаздымда калтырбоо. Кыргызстанда бул маселеге байланыштуу маанилүү укуктук чектөө бар: Кыргыз Республикасынын жарандары оюн-зоок жайларынын кардары боло албайт. 21 жашка толуу талабы чет өлкөлүк жарандарга тиешелүү жана Кыргыз Республикасынын жарандарына коюлган тыюуну жокко чыгарбайт.
Эгер кумар оюндары адамдын каржылык абалына, жакындары менен мамилесине, ишине же өз жүрүм-турумун көзөмөлдөө жөндөмүнө терс таасир тийгизе баштаса, оюнду азыраак тобокелдик менен улантуунун жолун издебестен, аны токтотуп, жардамга кайрылуу керек.
Кумар оюндарына жоопкерчиликтүү мамиле кылуу — оюндун жыйынтыгына кепилдик жок экенин түшүнүү. Утулуп калуу жоготкон акчаны кийинки ставка менен сөзсүз кайтарып алуу керек дегенди билдирбейт.
Убакытка жана чыгымга алдын ала чек коюу, тыныгуу жасоо жана башка чектөөлөр жүрүм-турумду көзөмөлдөөгө жардам бериши мүмкүн. Бирок алар кумар оюндарын коопсуз кылбайт жана көйгөйдүн пайда болуу коркунучун толугу менен жойбойт.
Адамдын абалы кумар оюндарына байланышкан бузулуунун медициналык критерийлерине толук жооп бере элек болсо да, кумар оюндары ага зыян келтириши мүмкүн. Каржылык кыйынчылыктар, жакындары менен чыр-чатактар, өзүн башкара албай калуу жана терс кесепеттерге карабастан оюнду улантуу — көңүл бурууну талап кылган белгилер.
Ошондуктан жоопкерчиликтүү мамиленин негизги принциби — өз убагында токтой билүү. Эгер адам өзү койгон чектерди дайыма бузуп жатса, лимитти көбөйтүү же ставканын өлчөмүн азайтуу көйгөйдү чечпейт.
Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында оюн-зоок жайларынын кардары боло албаган адамдардын категориялары белгиленген. Аларга төмөнкүлөр кирет:
Бул жерде курак менен жарандык — эки башка шарт.
| Категория | Чектөө |
|---|---|
| Кыргыз Республикасынын жараны | Жашына карабастан оюн-зоок жайынын кардары боло албайт |
| 21 жашка толо элек чет өлкөлүк жаран | Кумар оюндарына катышууга жол берилбейт |
| 21 жашка толгон, аракетке жөндөмдүү чет өлкөлүк жаран | Калган талаптар сакталган учурда оюнга катышууга уруксат берилген адамдардын катарына кириши мүмкүн |
Ошондуктан кошумча түшүндүрмөсүз «Кыргызстанда кумар оюндарына 21 жаштан баштап уруксат берилет» деп айтуу туура эмес. 21+ эрежеси Кыргызстандагы ар бир бойго жеткен жаран кумар оюндарына катыша алат дегенди билдирбейт.
Кыргызстанда онлайн форматтагы кумар оюндары да оюн-зоок ишин жөнгө салуучу талаптарга баш иет.
Онлайн-казино жана электрондук (виртуалдык) казино боюнча эрежелерде оюнчу 21 жашка толгон, аракетке жөндөмдүү чет өлкөлүк жаран катары аныкталат. Оператор ошондой эле Кыргыз Республикасынын жарандарына, 21 жашка толо элек чет өлкөлүк жарандарга жана аракетке жөндөмсүз чет өлкөлүк жарандарга оюнга катышууга тыюу салынары жөнүндө колдонуучуларга маалымат берүүгө тийиш.
Кыргызстандын мыйзамдарына ылайык иш жүргүзүү үчүн улуттук лицензия талап кылынат. Сайттын башка өлкөдө же юрисдикцияда берилген лицензиясы болушу өзүнөн өзү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган уруксаттын ордун баспайт.
Көйгөйдүн олуттуулугун утулган акчанын көлөмүнө карап гана баалоого болбойт. Бир адам бир жолу ири суммадагы акчасын жоготуп, андан кийин оюнду токтотушу мүмкүн. Башка бирөө азыраак сумманы улам-улам уттуруп, бара-бара өзүн көзөмөлдөө жөндөмүн жоготушу ыктымал.
Кумар оюндарына байланышкан бузулуунун негизги белгилерине төмөнкүлөр кирет:
Күнүмдүк турмушта байкалуучу төмөнкү жагдайлар да кооптонууга негиз болушу мүмкүн:
Мындай белгилердин бирөө же бир нечеси байкалганы өзүнчө эле медициналык диагноз коюуга негиз болбойт. Бирок бул оюнга болгон мамилени кайра карап чыгып, зарыл болсо адис менен кеңешүүгө негиз бар экенин көрсөтөт.
Эң кооптуу жүрүм-турумдардын бири — утулган акчаны жаңы ставка аркылуу дароо кайтарып алууга аракет кылуу.
Мурунку оюндун жыйынтыгы кийинки раунд сөзсүз утуш менен аяктайт дегенди билдирбейт. Утулган акча — буга чейин болгон чыгым. Ал эми оюнду улантуу тобокелге салынган акчанын көлөмүн да, сарпталган убакытты да көбөйтөт.
Эгер оюнду улантуунун жалгыз себеби жоготкон акчаны кайтарып алуу болсо, ставканы көбөйткөндөн же стратегияны өзгөрткөндөн көрө токтогон туура.
Кумар оюндары зыян келтире баштаганда «эмкиде этият ойнойм» деп өзүңүзгө убада берүү жетишсиз болушу мүмкүн. Оюнду улантуу мүмкүнчүлүгүн иш жүзүндө чектөө кыйла натыйжалуу.
Утулган акчаны дароо кайтарып алууга аракет кылбаңыз. Тыныгуу утулган акчанын айынан кайра-кайра ставка коюуга түрткөн айлампадан чыгууга жардам берет.
Оюн колдонмолорун өчүрүп, каттоо эсептеринен чыгып, жарнамалык билдирүүлөрдү алуудан баш тартып, оюнга тез кайтып кирүүгө мүмкүндүк берген сакталган маалыматтарды алып салса болот.
Оюнга кайра кирүү үчүн канчалык көп аракет талап кылынса, шашылыш кабыл алынган чечимден баш тартууга ошончолук көбүрөөк убакыт болот.
Өзүн-өзү четтетүү — кумар оюндарына катышуу мүмкүнчүлүгүн өз ыктыяры менен чектөө ыкмасы.
Бул түшүнүк Кыргызстандын оюн-зоок ишин жөнгө салуу тармагында да колдонулат. Бирок бардык сервистер үчүн өзүн-өзү четтетүүнүн бирдей мөөнөтү бар деп эсептөөгө болбойт: конкреттүү тартип тиешелүү оператордун колдонуудагы эрежелерине жараша болот.
Эгер сервис мындай мүмкүнчүлүктү сунуштаса, аны колдонуудан мурда бөгөт коюунун шарттарын, мөөнөтүн жана кайра кирүү мүмкүнчүлүгүн калыбына келтирүү тартибин карап чыгуу керек.
Турак жайга, тамак-ашка, дарыланууга, коммуналдык кызматтарга, билим алууга жана башка зарыл керектөөлөргө арналган акча оюнга жумшалбашы керек.
Эгер акчаңызды оюнга жумшоодон өзүңүздү тыюу кыйын болсо, төлөм жүргүзүүнүн айрым жолдорун убактылуу чектөөгө же ишенген адамыңыздан жардам суроого болот.
Мурунку оюнда утулган акчаны кайтарып алуу үчүн жаңы карыз алууга болбойт.
Эгер адам оюнду токтотууга бир нече жолу аракет кылса да, кайра эле ойной баштаса, адистин жардамы дагы бир жаңы лимит коюудан натыйжалуураак болушу мүмкүн.
Жардам сураш үчүн көйгөй өтө курчуп кеткенче күтүүнүн кереги жок. Каржылык кыйынчылыктар, жакындар менен чыр-чатактар жана өзүн көзөмөлдөй албай калуу — жагдайга олуттуу мамиле кылууга жетиштүү себептер.
Кумар оюндарына байланышкан бузулуу кесипкөй психологиялык же медициналык жардамды талап кылышы мүмкүн.
Мындай көйгөйлөр менен иштөөдө когнитивдик-жүрүм-турумдук терапия жана мотивациялык маектешүү сыяктуу ыкмалар колдонулат. Жардамдын конкреттүү түрүн адис адамдын абалын жана жеке жагдайларын эске алуу менен аныктайт.
Кыргызстанда психикалык бузулууларга жана көз карандылыктарга туш болгон адамдарга жардам көрсөткөн Республикалык психиатрия жана наркология борбору иштейт. Кумар оюндарына көз карандылык боюнча өзүнчө программа бар-жогун түздөн-түз мекемеден тактап алуу туура болот.
Эл аралык уюмдар да аралыктан жардам көрсөтөт.
Gambling Therapy кумар оюндарына байланышкан көйгөйлөрдөн жабыркаган адамдарга жардам берет. Онлайн колдоону оюнчулардын өздөрү да, алардын жакындары да пайдалана алышат.
Gamblers Anonymous кумар оюндары өздөрүнө көйгөй жаратып жатканын түшүнгөн жана оюнду токтотууну каалаган адамдар үчүн өз ара жардам көрсөтүү топторун уюштуруп, онлайн жолугушууларды да өткөрөт.
Эгер жагдай адамдын өмүрүнө же ден соолугуна түздөн-түз коркунуч жаратса, шашылыш жардам керек. Кыргызстандагы шашылыш жардам кызматынын бирдиктүү номери — 112.
Жакын адамыңызда кумар оюндарына көз карандылык бар же жок экенин өз алдынча аныктоого аракет кылуунун зарылдыгы жок. Эң маанилүүсү — анын жүрүм-турумунун реалдуу кесепеттерине көңүл буруу.
Сүйлөшүүгө төмөнкү жагдайлар себеп болушу мүмкүн:
Сүйлөшүүдө айыптоого эмес, конкреттүү окуяларга жана алардын кесепеттерине таянган оң.
Эгер жалпы үй-бүлөлүк бюджетке зыян келсе, биринчи кезекте негизги керектөөлөргө арналган акчаны коргоо зарыл. Жаңы ставкаларды каржылоо же оюндан болгон чыгымды дайыма төлөп берүү көйгөйдүн өзүн чечпейт.
Адис же көз карандысыз колдоо кызматы менен байланышууга жардам берүүнү сунуштоого болот. Айрыкча бул жагдай үй-бүлөнүн каржылык же эмоционалдык абалына таасир этсе, жакындарына да адистин кеңеши пайдалуу болушу мүмкүн.
Мыйзам боюнча оюнга катышууга уруксат берилген учурда да төмөнкү негизги принциптерди кармануу пайдалуу:
Бул эрежелер айрым тобокелдиктерди азайтышы мүмкүн, бирок зыян таптакыр болбойт деп кепилдик бербейт.
Жоопкерчиликтүү оюн — бул биринчи кезекте тобокелдиктерди түшүнүү жана өз убагында токтой билүү. Бир нече эрежени сактоо кумар оюндарын коопсуз кылып койбойт.
Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн өзүнчө укуктук чектөө каралган: алар оюн-зоок жайларынын кардары боло албайт. 21+ эрежеси оюнга катышууга уруксат берилген чет өлкөлүк жарандарга тиешелүү жана Кыргыз Республикасынын жарандарына коюлган тыюуну жокко чыгарбайт.
Эгер кумар оюндары өзүн көзөмөлдөй албай калууга, каржылык кыйынчылыктарга же күнүмдүк жашоодогу көйгөйлөргө алып келсе, жагдайды жаңы ставка коюу же лимитти көбөйтүү аркылуу чечүүгө аракет кылбоо керек. Мындай учурда оюнга катышууну токтотуп, ага кайра кирүү мүмкүнчүлүгүн чектеп, жардамга кайрылган коопсузураак.
Respinkg.com — кумар оюндарын уюштуруучу операторлор менен байланышы жок көз карандысыз маалыматтык интернет-ресурс. Бардык серептер жана колдонмолор авторлордун эксперттик пикирлеринин негизинде даярдалып, редакциялык саясатка жана материалдарды баалоо эрежелерине ылайык жарыяланат. Бул эрежелер маалыматтардын аныктыгын жана актуалдуулугун текшерүүнү камтыйт. Сайттагы маалыматтар таанышуу максатында гана берилет. Мүмкүн болгон өнөктөштүк кызматташтык жана киреше алуу принциптери тууралуу маалымат «Өнөктөштүк тууралуу маалымат» бөлүмүндө берилген.
Долбоор жоопкерчиликтүү оюн принциптерин карманат жана кумар оюндарынын мүмкүн болуучу тобокелдиктери тууралуу маалымат берүүчү материалдарды жарыялайт. Колдонуучуларга оюнга болгон көз карандылык менен күрөшүү, оюн көз карандылыгын аныктоо үчүн өзүн-өзү текшерүү тести жана кумар оюндарына катышууну чектөөгө же алардан толугу менен баш тартууга жардам берген өзүн-өзү четтетүү механизмдери тууралуу маалымат жеткиликтүү.
Сайттын материалдарын www.respinkg.com сайтына активдүү гипершилтеме көрсөтпөстөн колдонууга тыюу салынат.
Сайтты колдонуу менен сиз Колдонуучу келишиминин, Купуялык саясатынын жана cookie файлдарын колдонуу саясатынын шарттарына макул болосуз.